Πότε εφαρμόζεται το νέο καθεστώς
Ο ν. 5303/2026 αναμόρφωσε συνολικά το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα. Τα βασικά μέρη της μεταρρύθμισης εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 ή αργότερα.
Η ημερομηνία αυτή είναι καθοριστική. Για παλαιότερους θανάτους μπορεί να εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο δίκαιο, ενώ ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις αφορούν τη διανομή, τα κληρονομητήρια, τις ιδιόγραφες διαθήκες και άλλες εκκρεμείς διαδικασίες. Για αυτό δεν αρκεί μια γενική αναφορά στον νέο νόμο χωρίς έλεγχο των πραγματικών δεδομένων της υπόθεσης.
Χρέη και προστασία της ατομικής περιουσίας
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Το νέο πλαίσιο διαχωρίζει την κληρονομιαία περιουσία από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ώστε τα χρέη να ικανοποιούνται από την κληρονομία και να μην επιβαρύνουν αυτομάτως την προσωπική του περιουσία.
Η αλλαγή μειώνει τον κίνδυνο που δημιουργούσαν άγνωστες οφειλές, δεν σημαίνει όμως ότι κάθε κληρονομική υπόθεση γίνεται απλή. Χρειάζεται έρευνα του ενεργητικού και του παθητικού, έλεγχος τυχόν πράξεων διαχείρισης και σωστή επιλογή διαδικασίας, ιδίως όταν υπάρχουν πολλοί κληρονόμοι ή δανειστές.
Νόμιμη μοίρα, νέες μορφές οικογένειας και συμβάσεις
Η νόμιμη μοίρα αναμορφώνεται και μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση. Η μεταβολή αυτή επιδιώκει να προστατεύσει τον δικαιούχο χωρίς να οδηγεί αναγκαστικά σε κατακερματισμό ακινήτων, επιχειρήσεων ή άλλων ενιαίων περιουσιακών μονάδων.
Παράλληλα, το νέο δίκαιο αναγνωρίζει για πρώτη φορά κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου και συμβάσεις εκ των προτέρων παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Περιλαμβάνει επίσης ρυθμίσεις για το κληρονομικό δικαίωμα συντρόφου σε ελεύθερη ένωση, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις και με δικαστική βεβαίωση όπου απαιτείται.
- Αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής
- Νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση
- Κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου
- Δυνατότητα συμβατικής παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα
- Ρυθμίσεις για σύντροφο σε ελεύθερη ένωση
Τι πρέπει να ελεγχθεί πρακτικά
Σε κάθε υπόθεση πρέπει να εξακριβωθούν η ημερομηνία θανάτου, η ύπαρξη και ο χρόνος σύνταξης διαθήκης, οι συγγενικές ή άλλες οικογενειακές σχέσεις, η περιουσία, οι οφειλές και τυχόν προηγούμενες πράξεις των ενδιαφερομένων. Η σύνταξη ή ανάκληση διαθήκης πριν από την έναρξη του νέου νόμου μπορεί να διέπεται ως προς τον τύπο και την ικανότητα του διαθέτη από το προηγούμενο δίκαιο.
Όποιος σχεδιάζει τη διάδοχη κατάσταση της περιουσίας του ή καλείται ήδη ως κληρονόμος χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση. Οι νέες επιλογές είναι περισσότερες, αλλά οι μεταβατικές διατάξεις και η συνύπαρξη δύο καθεστώτων κάνουν τον έγκαιρο νομικό έλεγχο ιδιαίτερα σημαντικό.
Το παρόν άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Κάθε υπόθεση χρειάζεται αξιολόγηση με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και τα διαθέσιμα έγγραφα.